SILManuscript IPA93SILManuscript IPA931 KeyContent1!#Basic English-Swahili dictionary'# by Paul Rdle, vtrain@paul-raedle.de(expression of surprise)kumbe!(future tense)..ta.. (past tense)..li..(present continuous)..na..(present perfect)..me.. 4:25 p.m.+saa kumi na dakika ishirini na tano alasiri 5:00 a.m.%11:00 p.m., saa kumi na moja alfajiri 6:00 p.m.saa kumi na mbili jioni 7:00 a.m.1:00 a.m., saa moja asubuhi8 o'clock in the morningsaa mbili asubuhi 8:15 p.m.saa mbili na robo usiku 9:30 a.m.1saa tatu unusu asubuhi / saa tatu na nusu asubuhiAfrican Mwafrika(wa)Arab Mwarabu(wa)ArabicKiarabuBring me a cold drink, please!#nipatie kinywaji baridi, tafadhali! British Isles Uingereza Christian Mkristo (wa)Come in!Karibu! EngishmanMwingereza(wa)English KiingerezaEuropeUlayaEuropean Mzungu(wa)FridayIjumaaGod Mungu(mi) Hello, are you fine? (to a peer)hujambo?Help me, please!Nisaidie, tafadhali! How are you?Habari? Hujambo?How do you do?jambo!How much is it?Ngapi shillings?How much? How many?Ngapi?ImimiI (as part of verb)ni..I am (very) happy!Nimefurahi (sana)!I am (very) hungry!&Nina njaa (sana)! (Nasikia njaa sana!)I am (very) thirsty!$Nina kiu (sana)! (Nasikia kiu sana!) I am angry! Nimekasirika! I am eatingNinakulaI am travelling NinasafiriI ateNilikulaI can speak Swahili!Ninaweza kusema Kiswahili!I can't speak Swahili!Siwezi kusema Kiswahili! I have eatenNimekula I will eatNitakulaIndian Mhindi(wa)Indian languageKihindiMay I come in?hodi!MondayJumatatuO.K.hayaPardon me, please !Samahani'Please, bring me some hot food quickly!Naomba chakula moto haraka!SaturdayJumamosiSorry ! samahani/poleSundayJumapiliThank you (very much) Asante (sana)ThursdayAlhamisiTuesdayJumanne WednesdayJumatanoWhat time is it? Saa ngapi?Where are you going to?Unakwenda wapi?ZanzibarUngujaabilityakili able (to be)wezaabovejuu abundancewingiabundantteleabusematukano accept (v.) kubali, pokea accusationsmashtaka accuse (v.)shtakiaccustom to (v.)zoezaadd (v.)ongeza, jumlisha advantagefaidaadvicemawaidha, shauri(ma) advise (v.)shauriaffair jambo(mambo) aforetimezamaniafterbaada , baada ya afternoonmchanaafternoon (early)alasiri afterwardsbaadaye, halafuagaintenaageumri age (old)uzee agree (v.)kubali , patana agreementmapatanoahead mbele (n.)aim (v.)lengaairplane ndege (n.)allote, pia allow (v.)ruhusualonepekealsovile-vile, piaalthoughingawa, ijapokuwa altogetherjumlaalwayssikuzote amazement ajabu(ma)amongongoni mwa, kati yaamountkiasi amuse (v.)chekeshaandnaand notwalaangel malaika (n.) angry (to be)kasirika animal (wild) mnyama (wa) annoy (v.)sumbuaanswerjibu(ma) answer (v.) itika, jibu ants (red) siafu (n.) ants (small)sisimisianyo, oteanywhereko kote, po pote appear (v.)tokea appearance sura (n.) apply (v.)pakaareni arithmetichesabuarm mkono (mi) arrangement mpango (mi) arrive (v.)fikaaskamaas if kama kwambaask (v.)uliza ask for (v.)omba assist (v.)jalia assistance msaada(mi)atpenyeat lasthatimayeat once sasa hivi attend (v.)hudhuria authority mamlaka (n.) automobile motokaa (n.)available (to be)patikana avoid (v.)epaaxe shoka(ma)baboonnyaniback mgongo (mi)badmbaya, baya, bovubadlyvibayabag mfuko(mi)bale of materialjorabanana ndizi (n.) banana plant mgomba(mi)baretupubasin bakuli(ma)basket kikapu(vi)basket (large )kapu(ma)bath child (v.)ogesha bathe (v.)ogabe (v.)wabe married (v.)olewabe missing (v.)kosekanabeadsushangabeansmaharagwe (ma) bear (v.)zaabeard ndevu (n.)beard (a hair of ) udevu(nd)beautyuzuribecause+maana (ma), kwa kuwa, kwa maana, kwa sababubed kitanda(vi)beenyukibeer pombe (n.)beforekabla yabeggar mwombaji(wa) begin (v.)anza behaviourmwenendobehindnyuma behove (v.) pasa, bidi believe (v.) amini, sadikibellkengelebelowchinibelt ukanda(k) bend (v.)pindabend down (v.)inamabereaved (to be)fiwa beseech (v.)sihibestborabetter (it is)afadhalibetweenkati ya, baina yabicyclebaiskelibigkuubird ndege (n.)bird(s)ndegebishop askofu(ma) bite (v.)umabitterchungublackeusi blackboardubao(mb) blacknessweusi bless (v.)barikiblessingbarakablooddamuboar nguruwe mwituboardubao(mb)board (a small) kibao(vi)boat mashua (n.)body mwili(mi)boil (v.) somethingchemshabone mfupa(mi)book kitabu(vi)bore a hole in (v.)toboa borrow (v.) kopa, azimabottlechupaboundary mpaka (mi)bowl bakuli(ma)box sanduku(ma)branchtawi(ma)bravehodaribread mkate (mi) break (v.)vunjabreak down (v.)bomoabridge daraja(ma) bring (v.)letabring for/to (v.)leteabring near (v.)sogezabring up child (v.)leabroadpanabroken (to become)vunjikabroken (to get)haribikabrook kijito(vi)broom ufagio(f) bruise (v.)jeruhibuffalonyati build (v.)jengabuilding jengo (ma)building ( very large) jumba(ma)bullet risasi (n.) burn (v.) ungua, chomaburn fire (v.)wakabusiness shughuli (n.) busy (to be) shughulikabutila, lakini, balibutter siagi (n.)button kifungo(vi)buy (v.)nunuaby na, penye call (v.)itacamelngamia candidatemchaguliwa(wa)cargaricare tunzo (ma)care (to take care of)tunzacare (to take)angalia care for (v.)chungacareful (to be)angalia carelesslyovyo carpenter seremala(ma) carpentry useremala carry (v.)chukua!carry a child on back or hip (v.)bebacassava muhogo(mi)cast lots (v.) kura (piga)catpakacauseajilicentsenti centipedetanducenturykarnecertainly not!hasha! certaintyhakika certificate cheti(vy)chairkiti(vi) change (v.)badili character sifa (n.)charcoalmakaacheaprahisi cheat (v.)danganyacheetahdumachest kifua(vi)chick kifaranga(vi)chickenkukuchiefjumbe(ma), mkubwa (wa)childmtoto(wa), mwana(wana) childbirthuzazi childhoodutoto chimpanzeesokwe chorister mwimbaji(wa)church kanisa(ma) cigarettesigareticinema sinema (n.)citizenmwananchi (wa)classdarasacleansafi cleanse (v.)safisha, takasaclear (to be to)elea clear (to be)takataclear sky (v.)anukaclerk karani(ma)clerk (work of a )ukaraniclever hodari, erevuclocksaa close (v.)fumbacloth kitambaa(vi)cloth for carrying a child mbeleko (n.) cloth(es)nguoclothes (to put on )vaaclothes (to take off)vuacloths (style of women's) mchinjo(mi)coalmakaacoastpwanicoatkoticob of maize plant muhindi(mi)cock jogoo(ma)coconut nazi (n.)coconut (young )dafu(ma) coconut palm mnazi(mi)coffeekahawacoffeekahawacoinspesacoldbaridicold in the bead mafua (ma)colorrangicomenjoo come (v.)jacome across (v.)kutacome from (v.)tokacomfort raha (n.) command (a)amricommercebiashara commonsenseakili companion mwenzi(w)completekamilicomplete (to be)timia complications matata(ma) conceal (v.)stiri concerningjuu conditionhali conquer (v.)shinda consider (v.)fikiriconsulbalozicontentradhi continue (v.)endeleacontradict (v.)gomba converse (v.)ongeacook mpishi(wa) cook (v.)pikacook through (v.)ivacookeryupishi cooking place jiko(meko) cooking pot chungu(vy) cool (to get)poa copy (v.)fuatishacorduzi(ny), kambacork kizibo(vi)corpse maiti (n.)correctsahihi correct (v.)sahihisha, changa cough (v.)kohoa count (v.)hesabucountry nchi (n.)country (low-lying) bonde(ma)course mwendo(mi) courtyardua(ny), baraza cover (v.)funika.cow; ox ng'ombe (n.)crackufa(ny) craftsmanfundi craftsmanshipufundi crease (v.)kunja create (v.)umbacreature kiumbe(vi) crocodile mamba (n.)crops mazao(ma) cross (a) msalaba(mi)cross over (v.)vukacrush by pounding (v.)pondacry (v.)liacultivate ground (v.)limacunningerevucup kikombe(vi)cupboardkabati cure (v.)ponyacustomdesturi, kawaidacustomer mnunuzi (wa) customs houseforodhacut mshono (mi)#cut (to have a hole or cut made in)tumbukacut (v.)katadamagehasaradancedansi, ngoma (n.) dance (v.)chezadangerhataridarknessgizadate tarehe (n.) date palm mtende(mi)datestende dawn (before)alfajiri dawn (v.)cha, pambazukaday siku (n.) day (all) mchana kutwaday (the other)juzijuziday after tomorrow kesho kutwaday before yesterdayjuzidaytimemchana deceive (v.)danganyadeceivermdanganyifu(wa)deed tendo(ma)defeatushinde delay (v.)chelewa deny (v.)kana departmentidara depend (v.)tegemea deprive (v.)nyima descend (v.)telemkadesirehamudesired (as is) itakiwavyo despise (v.)dharau destroy (v.)haribu destruction uharibifudie (v.)fa difference tofauti (n.) different mbalimbali difficult vigumu, gumu difficultyshida directed : to be directed towardelekea direction upande(p)dirtychafudiscordfitina discrepancy tofauti (n.) disembark(v.)shukadisputemabishano (ma)distance umbali (k)distribute (v.)gawanyadistrict wilaya (n.) disturbancefujo(ma)ditch for carrying water mfereji (mi) divide (v.)gawa, gawanya, pakuliado (v.) fanya, tendadoctormganga(wa), tabibudoctordaktaridocumenthatidog mbwa (n.)don't trouble ! starehe ! don't worry hakuna matatadonkeypundadoor mlango (mi)doubt wasiwasi(u)dowry (Islamic) mahari (n.)draw a line (v.) piga mstaridreamndoto dream (v.)otadress (style of woman's) kibwebwe (vi) drink (n.) kinywaji(vi) drink (v.)(ku)nywa drive (v.)endeshadrive away (v.)fukuza, kimbizadrivermwendeshaji(wa) drop (v.)angushadrum ngoma (n.)drunk (to get)lewadrunkard mlevi(wa) drunkennessulevidrykavu dry (to get)kaukaduckbatadupe mpumbavu (wa)dusk magharibidust vumbi (n.)dutyushuru dwell (v.)ishiear sikio(ma)earlykitambo(vi) , mapema early morningalfajirieast masharikieasyrahisieasy (to make) rahisishaeat (v.)laeat (v.)kulaeditor mtungaji(wa) educate (v.)elimishaeducated (to be)elimika educationelimueffortjuhudi , bidiieffort (to make an) jibidiishaeggyai(ma)eightnaneeighty themanini either...or ama...amaelectionuchaguzielector mchaguzi(wa)elephant tembo, ndovuelevenkumi na moja, edasharaemployee mtumishi(wa)emptytupu enable (v.)wezesha , jaliaend mwisho(mi)enemyadui enter (v.)ingiaentirelykabisaenvelopebahashaequalsawaequal (to make) sawazisha escape (v.)epa especiallyhasaeven ifijapo, ijapokuwaeven so ijapokuwaevening jioni, usikueverykila everywherekotekoteevidentwazievilubaya evil spiritpepoexactly hasa, halisiexamination (a school) mtihani (mi)examine carefully (v.) chunguliaexample kama vile excellentboraexceptila except that isipokuwa exchange (v.)badiliexclamation ( well, then!)hebu!exertionjuhudi expect (v.)tarajiaexpensegharama expensiveghali explain (v.)elezaeye jicho(macho)faceuso(ny)faithimanifall (to cause to)angushafall as rain (v.)nyafall down (v.)anguka falsehooduongofamilyjamaafamousmaarufu, mashuhurifarmbalifare nauli (n.)farmshambafarmermkulima (wa), mlimaji (wa) fasten (v.)fungafat mafuta , nene fat (animals)nonofatherbaba fault (a)kosa(ma)favor (show to)jalia favour (v.)pendeleafearhofu fear (v.)ogopafeeada feeling (ill)chuki femininitykike fertilizermboleafeverhomafew chache, haba fiance(e) mchumba (wa)field (cultivated)shambafiercekali fiercenessukalififtyhamsini fifty fivehamsini na tanofig tree mtini(mi) fight (v.)pigana fill up (v.)jaafinallymwishowe find (v.)kutafinemzurifinger kidole(vi) finish (v.) isha, malizafire moto (mi) fireplace jiko(meko)firewoodkunifirmimarafirsta kwanzafishsamakifit (v.)eneafivetanofivetanoflatpanafleas (chicken)utitiriflourunga flourish (v.)sitawiflowerua(ma)flyinzifly (v.)ruka fold (v.)kunja follow (v.)fuatafollyujingafood (type of )matoke food, mealchakulafool mpumbavu (wa)footmguu(mi)foot (measure)futi forbid (v.)katazaforestmsitu(mi), mwitu (mi) forget (v.)sahau forgetfulness usahaulifu forgive (v.)samehe, achiliaform mwundo (mi)fortune (good)herifortyarobainiforty seven and three quartersarobaini na saba na robo tatufournnefriendrafikifrog chura(vy)fromkwa, tokea, toka front (in) mbele (n.)froth povu (ma)fruit tunda(ma)fry (v.)kaanea fulfil (v.)timiza full (to get)jaagain nafuu (n.)game mchezo(mi)gardenbustanigarment vazi (ma)garment (woman's)kangagathered together (to be) kusanyika generallyhuwagentlepole gentlenessupoleget (v.)pataget on together (v.) siki(li)zanaget used to (v.)zoeagiantjitu(ma)giraffetwigagive..pa give (v.)pagive back (v.)rudisha given (to be)pewaglasskioo(vi)glass, tumblerbilaurigo (v.)enda go away (v.)ondoka go back (v.)rudi go down (v.)shuka , telemka go out (v.)toka go round (v.)zunguka go up (v.)panda go with peacekwa herigoat mbuzi (n.)goodema good morning subulkherigoodbyekwaherigoodbyekwaherigoodnesswema governmentserikaligovernorgavana grape vine mzabibu(mi)grapeszabibu grasp (v.)shikagrassmajani , nyasi (n.)gravy mchuzi (mi) graze (v.)lishagreatkuu greet (v.)amkia , salimu greeting (a)shikamoo greetingssalamugriefhuzuni grind (v.)saga grow (v.) kua, mea, otagrower mlimaji (wa)gruelujiguard mlinzi (wa) guard (v.)lindaguardingulinziguest mgeni(wa)gunbundukihairnywelehalfnusuhand mkono (mi) hand (left)mkono wa kushoto hand (right)mkono wa kulia hang up (v.)tundika happy (to be)furahihardgumuharesungura harm (v.)dhuruharvest mavuno(ma)hasteharaka hate (v.)chukia have (v.)nahavingenyehawk about (v.)tembezaheyeyehe isyuhe/shea..head kichwa(vi)healthafya hear (v.)sikiaheart moyo (mi) heat (v.)chemshaheavyzitoheighturefuhellojamboHhello! ("I acknowledge your respect", as an answer from an older person) marahabaa!/hello! ("I touch your feet", young to an older) shikamoo!&hello! ("I'm fine!", answer to a peer)nzuri! / sijambo!hello! (to a peer)habari!help msaada(mi) help (v.)saidiahelp over (v.)vushahenkukuherakeherdsman mchungaji(wa)herehuko, huku, hapa, hapo here (in) humo, humu#hide from (v.), hide something (v.)fichahighroadbarabarahillmlima(mi) , kilima(vi) hippopotamus kiboko(vi)hisakehit (v.)pigahoe jembe(ma)hoe weeds (v.)palia, paliliahold (to take hold of)shikahold on to (v.)shikiliahole tundu(ma)$hole (to have a hole or cut made in)tumbuka home (our )kwetu home (their)kwao home (your)kwenuhoneyasalihonour (to give to)jali hope (v.)tumainihorsefarasihotmotohoursaahouse nyumba (n.) household kifaa(vi) how many?ngapi? how often mara ngapi?how?vipi?*how? (used to introduce a yes-no question)je!howeverwalakini human being mwanadamuhundredmiahunger njaa (n.) hunt (v.) winda, uma hurt (to be)umiahusbandmume(wa)hut kibanda(vi)hyenafisihymn wimbo(ny)icebarafuifikiwa, iwapo, kamaif it beikiwa ignite (v.)washa ignoranceujingaillness ugonjwa(ma) impala / deer swala / paa importantmuhimuinkatika in order thatiliin-lawmkwe(wa)incenseuvumbaincome pato (ma) increase (v.) zidi, ongezainfected (to become) ambukizwa inhabitant mwenyeji(w) injure (v.)haribuinkwinoinsect mdudu(wa)inside ndani (n.) instead of badala yainstruction (course of) funzo(ma)instrument (stringed) kinanda(vi)insultsmatusi intelligenceakili intention kusudi(ma) invite (v.)alikairon chuma(vy)iron (for pressing) pasi (n.) iron (v.) piga pasiisniisland kisiwa(vi)itsakejealouswivujealousyfitina join (v.)ungajourneymwendo(mi), safarijoyfuraha jump (v.)rukajusticehakikey ufunguo(f) kill (v.)uakindnamna (n.), aina, jinsiking mfalme(wa)kingdom ufalme(f)kinshipudugukinsmanndugukneegoti(ma) kneel (v.) piga magotiknifekisu(vi) knife (large) panga (ma) know (v.) jua , fahamu knowledgeelimuknown (to get)julikana labour (day)kibarua lack (v.)kosaladybibilamb mwanakondoolamptaalanguagelughalanguage (European)Kizungulanguage (Swahili) Kiswahililargekubwa last (price) mwisho(mi) late (to be)chalewalate afternoon alasiri/jioni late nightusiku wa mananelather povu (ma)latrinechoo(vy) laugh (v.)cheka launder (v.)fua laundrymandobilaw sheria (n.) lay down (v.)laza lay eggs (v.)tagalazinessuvivulazyvivu lead (v.)ongoza, tangulialeader kiongozi(vi)leafjani(ma) leak (v.)vuja learn (v.)jifunza leave (v.)acha leave timelivu left sideupande wa kushotolegmguu(mi) lend (v.)kopesha, azimalengthurefuleopardchui less (to get)pungualess (to make)punguzaless bykasalesson fundisho(ma) let down (v.)shusha , telemshaletterbarualevelsawalid kifuniko(vi) lie down (v.)lalalifemaisha lift up (v.)inualight epesi, taa light (v.)washa lightningumeme like (adv.)kama like (v.)pendalikewise kadhalikaline mstari(mi)lion simba (n.) listen (v.)sikilizalittlekidogoload (a) mzigo(mi)loaf mkate (mi) lock (v.)fungalocustnzigelog gogo (ma)longrefulonginghamu look at (v.)tazama look for (v.)tafuta lose (v.)potezalosshasara lost (to get)potea love (v.)pendaluck (good or bad)bahatimachine mashine (n.)maiden mwali(wali)maize mahindi(ma) maize plant muhindi(mi) make (v.)fanyaman mwanamumeman (quarrelsome) mgomvi(wa) man (young) kijana(vi)mangoembe(ma) mango tree mwembe(mi)manhoodutumannerjinsimannersadabumanurembolea , samadimanyingimarketsoko(ma)marriagendoa marry (v.)oa masculinitykiumemaster bwana(ma) mat (plaited) mkeka (mi)match kiberiti(vi)material kitambaa(vi)matter : it doesn't matterhaidhurumattersmambomattress godoro(ma)memimimealungameaning maana (n.)measurecheo(vy) measure (v.)pima measurement kipimo(vi)meatnyamamedicinedawa meet (v.)kutanameet one another (v.)kutaniamembermwanachama (wa) merchandisebidhaamercyhurumamess (to get into a)chafuka messenger mjumbe(wa)metal madini (n.)metal cooking potsufuria (n. / m.) metal vesselkopo(ma)methodjinsimiddayadhuhurimiddle (in the)katikatimidnight6:00 p.m., saa sita usikumidnightusiku we mananemile maili (n.)milkmaziwamilk maziwa(ma)millet mtama(mi)millionmilioniminutedakikamire tope (ma) misfortunemaskini miss (v.)kosamistressbibimix (v.) changanyamixturemchanganyiko(mi)money pesa, fedhamonkey tumbili, kimamonth mwezi(mi) month / moonmwezimoon mwezi(mi)morezaidi more thankulikomorningasubuhimoslem Mwislamu(wa)mosquitombu (n.) mosquito net chandalua(vy)mother mama (n.)mother's brother mjomba(wa)motion (to make a)jongea motorcycle pikipiki (n.)mountain mlima(mi) move (v.)jongeamove along (v.)sogea#move from one place to another (v.)hamamove something (v.)sogeza move to (v.)hamia mtumwa(wa)slavemuch ingi, mnomudtope(ma), udongo multiply (v.)zidishamuscle mshipa(mi)myangunail msumari (mi)namejina(ma)name (given for male)hamisinarrowembambanation taifa(ma)nearkaribunecessary (to be)lazimunecessary/-ily)lazima necessityhojanecessity (of)shartineck shingo (n.)needhaja need (we)hitajineedle sindano (n.)needs mahitaji (ma)nerve mshipa(mi)netwavu(ny)newpyanewnessupyanewshabari newspaper gazeti(ma)nicezurinightusikunight : all night usiku kuchanine tisa , kendanine hundred and ninety ninemia tisa na tisini na tisaninetytisininohapanano siyo, hapanano!la!noise kelele(ma)noonsaa sita mchana, adhuhurinorwalanorth kaskazininosepua (n.)notsi not at allkamwe, hata kidogonot onlylichanote cheti(vy) nothing (for)bure nothing morebasinowsasanumberhesabu obedienceutii observe (v.)angaliaobtainable (to be)patikanaoceanbahariofya, a offend (v.)chukizaofficeafisioffice (district)bomaoften mara nyingi often (how) mara ngapi?oilmafutaoil seedufutaonjuuonemojaone (counting)mosione hundred and thirty sixmia moja na thelathini na sita*one thousand nine hundred and ninety seven$elfu moja mia tisa na tisini na sabaone(any)mojawapoonion kiturguu(vi)onlytuopenwazi open (v.)funua , fumbua , fungua opportunity nafasi (n.)opposite bank/side ng'ambo (n.)orau, amaorange chungwa(ma) orange tree mchungwa(mi)orator msemaji(wa) order (v.)agizaostrichmbuniotheringineouncewakiaouretuout ofkatikaouting matembezi(ma)outsidenje (n.)oven jiko(meko) oversee (v.)simamiaoverseer msimamizi(wa)owner mwenyewe(w) pacify (v.)tulizapadlock kufuli(ma)page ukurasa(k)pail ndoo (n.)pain (to give)umizapairjozipalace jumba(ma) palm of handkofi(ma)paperkaratasiparent mzazi(wa)party chama(vy) pass (v.)pitapass safely (v.)vuka passengerabiriapathnjiapay mshahara(mi)pay (to make to)tozapay (v.)lipapeacocktausipeas mbaazi (n.)penkalamupencilkalamupepper pilipili (n.)perhaps labda, huenda permissionruhusa permit (v.)ruhusu perplex (v.) tatanishapersonmtu(wa)person (blind ) kipofu(vi) person (deaf) kiziwi(vi)person (deformed) kilema(vi)person (foolish) mjinga(wa) person (lame) kiwete(vi) person (old)mzee(wa) person (sick) mgonjwa(wa)photograph (v.) piga picha pick (v.)chuma pick up (v.)okotapiece kipande(vi)pignguruwepigeonnjiwapillowmto(mi) pillowcaseforonya pineapple nanasi(ma)pipe (tobacco)kiko(vi)pit shimo(ma)placemahaliplace (in that)mleplace of restingmapumziko (ma)plaguetauni plait (v.)sukaplan mpango (mi) plan (v.)kusudiaplankubao(mb)plant mmea (mi) plant (v.)pandaplatesahani plate (small) kisahani(vi) play (v.)chezapleasanttamuplease tafadhaliplease tafadhali please (v.)pendezaplot of ground kiwanja(vi) policemanaskari polish (v.)suguapoliticsutetezipoor manmaskiniporridgeujiporridge (stiff)ugaliporter mchukuzi (wa)portionsehemu possessions mali (n.)possible (to be)wezekanapostmark muhuri (mi)potato kiazi(vi)pots (to make)finyanga pour (v.)tiapoverty umaskini(k)practicedesturipraise sifa (n.) pray (v.)saliprayersala prepare (v.) tengeneza presently bado kidogo press (v.)songapress upon (v.)lemeaprettyzuri prevent (v.)zuiapricethamani (n.), beipriestkasisiprintchapa print (v.) piga chapa proclaim (v.)tangaza proclamation tangazo(ma)produce mazao(ma)profitnafuu (n.), faidaprogress maendeleo promise (v.) sifu, ahidiprophet mtume(mi)prosecute (v.)shtaki prosperityusitawi protect (v.)lindaprovincewilaya (n.),jimbo (ma) pull (v.)vutapulverize (v.)sagapupil mwanafunzi pursue (v.)fukuzapususahapush along (v.)sukuma put by (v.)wekaput forth (v.)toa put in (v.)tiaput out (to be)tolewaput right (v.) tengenezapythonchatuquality (poor)hafifu quarrel (v.)kosana gombana quarrellingugomviquarterrobo quarter (a)roboquestion swali(ma)quickepesiquicklyupesi quiet (to be)nyamazaquietlypolepolerainmvua rain (v.)nyesharains (the greater)masikarains (the short)vuli raise (v.) otesha, panda random (at)ovyorankcheo(vy)ratpanyarawbichirazor wembe(ny) read (v.)somareader msomaji(wa)readytayariready (to make) tayarisha reap (v.)vuna rear (v.)leareason sababu, ajili rebuke (v.)kanyaredekundurednesswekundurefusetakataka refuse (v.) goma, kataaregards (to convey)salimia rejoice (v.)furahi rejoicingfuraha!rejoicing (to make rejoicing for) shangiliareligiondinirelish kitoweo(vi) rely on (v.)tumaini remember (v.)kumbuka remind (v.)kumbusha repair (v.) tengeneza repent (v.)tubu repentancetobareplyjibu(ma)representative mjumbe(wa) request (v.)ombaresemble one another (v.)fanana reside (v.)kaarespectheshimarest raha (n.) rest (v.)pumsikaresting (time or place of)mapumziko (ma)results tokeo (ma) return (v.)rudireverence (v.)cha rhinoceros kifaru(vi)rib ubavu(mb)rice mpunga (mi) rice (cooked)wali rice (husked)mchelerichtajiririch (to make) tajirisha right (just)sawasawa right sideupande wa kuume righteousnesshakiripebivu ripen (v.)ivarivermto(mi) roar (v.) lia, ngurumarobbermnyang'anyi(wa)room chumba(vy)root mzizi(mi)ropekambarot (v.)ozarottenbovurow (v.)wikarule (a general)kanuni rumble (v.)ngurumarun (to cause to go)endesha run away (v.)toroka, kimbia run to (v.)kimbilia sack (gunny) gunia(ma)safely, with peacesalamasake: for the sake of ... kwa ajili yasalivamatesaltchumvi salvationwokovusamemamojasauce mchuzi (mi)saucer kisahani(vi) save (v.)okoasay (v.)sema say to (v.)ambiascarcehaba scatter (v.)tawanyascentharufuschool shule (n.)scissors mkasi (mi) score (a)korijascorpionnge (n.)scrape off (v.)paaseabahari season (cool)demani , kipupwe season (hot )kiangazi , kaskazi secret (a)siri secretarymwandishi (wa)sectionsehemusection (a small) kisehemu(vi)see (v.)onasee one another (v.)onanaseed mbegu (n.) seize (v.)kamataselfenyewe sell (v.)uza send (v.)pelekasend back (v.)rudishasend someone (v.)tuma sent (to be)tumwaserpentjoka(ma)servant mtumishi(wa) set down (v.)tua set sun (v.)chwasevensaba seventeen kumi na sabaseventysabinisew (v.)shonashape mwundo (mi)sharpkali shave (v.)nyoasheyeyesheyeyesheepkondoosheet shuka (n.)shelf rafu (n.)shell ganda(ma)shillingshilingishoe kiatu(vi)shoot out (v.)mezashopduka(ma)shortfupi shorten (v.)fupishashortskapturashoulder bega (ma) show (v.)onyeshashrewderevu shut (v.)fungasickle mundu(mi)sicknessugonjwa(ma), maradhiside upande(p) side (by the)mbavuni signal (n.)isharasilverfedha similarly kadhalikasince maadam, tangu sing (v.)imbasisterdadasit (v.)kaasixsitasixpence thumni (n.)sixtysitinisixtysitinisizeukubwaskin ganda(ma)sky uwingu(mb)slaughter (v.)chinjasleepusingizi sleep (v.)lalaslice (a small)chechesling for carrying a child mbeleko (n.)slippery (to be)telezaslowlypolepolesmalldogo small tree kijiti(vi) smallnessudogosmallpoxnduismell badly (v.)nukasmell nice (v.)nukia smile (v.)chekeleasmokemoshismoothlainismooth (to make)lainishasnakenyokasnakenyokasobasi so and sofulanisoapsabunisoftlainisoiludongo , ardhisoldieraskarisole soli (n.)solitudepekesomeingine sometimespenginesong wimbo(ny)soonmapemasorceror mchawi(wa)sore kidonda(vi)sorry !pole ! sorry (to be)sikitikasortnamna (n.), ainasoundsautisoup supu (n.)soup mchuzi (mi)southkusini speak (v.) sema, nenaspear mkuki (mi) speech (a)hotubaspeed mbio (n.)spend the day (v.)shindaspiderbuibui spill (v.)mwagaspilled (to become)mwagikaspiritrohosplit something (v.)pasuaspoiledbovuspoon kijiko(vi)spoon (wooden) mwiko(mi) spread (v.)tandikaspread over (to be)eneaspread over (v.)eneza squeeze (v.)kamasqueeze out (v.)kamua stand by (v.)simamia stand up (v.)simamastarchwanga(u)statehali stay (v.)kaa steal (v.)iba stick on (v.)bandikastillbado still moresembusestomach tumbo(ma)stone jiwe(mawe) stop up (v.)zibastoryorofa (n.), hadithistoutnenestraight (to become)nyoka straight on moja kwa mojastranger mgeni(wa)streetmtaa(mi)strengthnguvustrengthen (v.)imarishastretch out (v.)nyoshastridehatuastrike (work) (v.)gomastrip off (v.)banduastudent mwanafunzi study (v.)jifunzastyle mshono (mi)style (modern)kisasa subject (a)raia substitutebadala such-and-suchfulani suck (v.)nyonyasuddenlyghafulasuds povu (ma) suffice (v.)toshasugarsukarisugarsukari sugar canemuwa(mi)suitable (to be)faasumshesabusunjua(ma) supposingiwaposurprised (to be)ajabu suspend (v.)tundikasweat jasho(ma) sweep (v.)fagiasweettamu sweetnessutamuswellvimba swim (v.)ogeleatable meza (n.)tablet kidonge(vi)tail mkia (mi) take (v.)pelekatake a long time (v.)kawiatake away (v.)ondoatake by force (v.) nyantg'anyatake leave of (v.)agataken out (to be)tolewa tangle (v.)tatatap (v.)gogotatarget shabaha (n.) taste (v.)onjatax kodi, ushuruteachaiteachai teach (v.)fundisha, funzateacher mwalimu(wa)teaching mafundisho tear (v.)tatua telegraph simu (n.) telephone simu (n.) tell (v.)ambiatenkumitendon mshipa(mi)termitesmchwa thank (v.)shukuru thank youasante thank you asante sanathat;huo, ile, lile, kama, kile, kwamba, ya kuwa, ya kwamba, uletheft wivi, wizitheiraothen ndipo, kishathere pale, kule thereforekwa hiyothese.hao, haya, hayo, hawa, hivi, hivyo, hizi, hizo these same yayo hayotheywaothicknenethiefmwivi(wevi), mwizi(wezi)thingkitu(vi), jambo(mambo)things (useful) manufaa (ma) think (v.)waza, dhani, fikirithirty thelathinithirty thelathinithis8hicho, hii, hiki, hili, hilo, hiyo, huu, huo, huyo, huyuthorn mwiba(mi)thosevile-vile, wale, yale, zilethoughtwazo(ma)thousandelfuthousandelfuthreaduzi(ny)threetatuthreetatuthree-quarters kasa robothrow away (v.)tupathrow down (v.)angushathus vile-viletimewakati(ny), mara (n.)time (period of)muda(mi)time (the olden time)kaletime (to be in )wahi time / hoursaatime of restingmapumziko (ma)time to time (from) mara kwa maratin (a four-gallon) debe (ma)tin (a)kopo(ma)tired (to become)chokatired (to make)choshatokwa to bubble upchemkato choose (v.)chaguatodayleotodayleotoe kidole(vi)togetherpamojatoil taabu (n.)tomorrowkeshotomorrowkeshotomorrow (day after) kesho kutwatongue ulimi(nd)tonightleo usiktools manufaa (ma)tooth jino(meno) toothbrush mswaki(mi)topjuutorn (to get )rarakatortoisekobe(ma) touch (v.)gusatownmji(mi)tradebiasharatrain gari la moshitraining (to finish)hitimutrap (to let off)tegua trap (to set)tega travel (v.)safiri traveller msafiri(wa)treasuryhazinatreemti(mi)tribe kabila(ma)troubletaabu (n.), shida, matata(ma)trousers (pair of) suruali (n.) truth; trulykwelitry (v.) onja, jaribu try hard (v.)jitahiditurn round (v.)geukatwelvekumi na mbili, thenasharatwentyishirini twenty fourishirini na nnetwombili, pili, wilitwo and a halfmbili na nusu / mbili unusuumbrella mwavuli(mi) uncover (v.)funua uncrease (v.)kunjuaunderchini underbrush kijiti(vi)understand (v.)elawa undervestfulana unfasten (v.)fungua unfold (v.)kunjuaunion chama(vy)unityumojaunlessila unlock (v.)fungua unravel (v.)fumuaunripebichiunripebichi unstop (v.)zibuauntil mpaka, hata unwrap (v.)kunjuaup tompaka upbringingmalezi upper floordariuprightwima uproot (v.)ng'oaus..tu..ussisiuse (v.)tumiauseful (to be)faa vain (in)burevalley bonde(ma)value thamani (n.)various mbali-mbalivegetables (leafy) mboga (n.)vehicle (wheeled)gari(ma)vein mshipa(mi)verandahbarazavery sana, mno very muchhasavessel chombo(vy)victoryushindivillagemji(mi)village (small) kijiji(vi)visible (to be)onekana visit (v.)amkia, tembeleavoicesautiwages mshahara(mi)waist kiuno(vi)waitngojea wait for (v.)ngojawake someone (v.)amsha wake up (v.)amka walk (v.)tembeawallukuta(k) want (v.)takawarvita warn (v.)onyawarthogngiri wash (v.)oshawash clothes (v.)fuawash hands (v.)nawa watch / clocksaawatch over (v.)chungawatermajiwater (to draw)teka water jar mtungi (mi)waxntaway jinsi, njiaway (in the same)vivi hivi, vivyo hivyowesisiwe allsotewe aretuweakhafifuwealthutajiriwealthytajiri weave (v.)fumaweddingharusiweed gugu (ma)weekwiki, juma(ma)welcomekaribuwellkisima(vi), vema, vizuri well (to get)pona+well! (used to introduce a yes-no question)je!west magharibiwet something (v.)lowaka what kind?gani?what?nini?wheatnganowhen?lini?where there iskwenyewhere?wapi?whetherikiwawhichambawhich? pi?, ipi?whilepindiwhiteeupe white hairmvi whitenessweupewhoambawho?nani?wholezimawhy?kwani?, kwa nini?why? (do I observe?)mbona ?widepanawidow mjane(wa) widowhoodujanewifemke (wa)wild dog mbwa mwituwindupepo(p)window dirisha(ma)winemvinyowing ubawa(mb) wipe up (v.)futa witchcraftuchawiwithna, kwa withhold (v.)nyimawithout pasipo, bilawomanmwanamkewordneno(ma)workkaziworld ulimwenguworshipibada worship (v.)abudu wound (v.)jeruhi wrap (v.)kunja wring (v.)songoa write (v.)andikayear mwaka(mi)yep (a casual "yes")eeyesnaam, ndiyo, ndio yesterdayjanayesterday (day before)juzi(ma)yetbado you (plural)nyinyiyou (singular) wewe, weeyou allnyoteyou areuyoungchangayourako, enuzebra punda milia